Omgeving

De Waakzaamheid is gelegen in het oude hart van Koog aan de Zaan naast de voormalige Koogersluis aan de dijk langs de Zaan. Van hier uit groeide het dorp verder langs de Zaan, zowel in noordelijke als in zuidelijke richting.

De Koogersluis en de Sluisstraat, waar De Waakzaamheid aan ligt, zijn twee dwars op de Hoogstraat geprojecteerde zijpaden, oorspronkelijk behorend tot de langs de Zaan kenmerkende ‘kamstructuur’ van een dijklint met dwarspaden. In de huidige Sluisstraat bevond zich, tot de demping in de jaren ‘70, de Koogersluis, die de voormalige sluis van Koog die de Zaan met de polder verbond. De plek is mede van belang omdat precies hier het dorp Koog ontstond.

Topografisch gezien werden er naast sluizen altijd café’s en herbergen gebouwd. Het deel van Koog naast de Koogersluis, waar De Waakzaamheid ligt, is van oorsprong het oudste gedeelte van Koog aan de Zaan. Vanuit hier is het dorp gegroeid langs de Zaan, zowel in noordelijke als in zuidelijke richting.

Mede door de bouwdruk en de grondprijzen zijn in de jaren zeventig veel van de open doorzichten, sluizen, oude paden en grachten verdwenen om de nieuw ontstane ruimte te bebouwen. Bijna nergens is de rivier de Zaan nu nog zichtbaar vanuit de stad en de dorpen. En dat terwijl de dijken en andere historische verbindingen zoals sloten en sluizen in hoge mate de vroegere bewoningspatronen bepalen.

Op zo’n verbinding tussen rivier de Zaan en de Koogersluis, staat De Waakzaamheid. Het pand is zeer vervallen en zorgt in hoge mate voor een verloederde indruk van de dorpskern van Oud-Koog. De lokatie, vroeger een belangrijke plaats van samenkomst, drukte en sociale activiteiten, is als zodanig bijna niet meer te herkennen.

In de - structuurvisie - van de Gemeente Zaanstad, Zichtbaar Zaans- een perspectief naar 2040, worden een zestal strategische gebieden aangepakt. Deze gebieden zijn goed bereikbaar via het lokale en regionale vervoersnetwerk. Tot 2020 zal het tegenover De Waakzaamheid gelegen gebied Oud-Koog- De Hemmes (het schiereiland in de Zaan) ontwikkeld worden voor recreatie-doeleinden. De Zaanse Schans ligt op nog geen 500 meter afstand en is gemakkelijk bereikbaar via de rivier de Zaan of de door-gaande weg. In Oud-Koog en langs de weg naar de Zaanse Schans vindt men nog vele authentieke Zaanse huizen. De Waakzaamheid wordt weer een ontmoetingsplek tussen al deze monumenten.

Na restauratie van De Waakzaamheid, onderdeel van het project Koogersluis, wordt dit pand de cultuurhistorische aanjager voor Oud-Koog. Dankzij de doorkijk naar de Zaan, zal het project de lintstructuur én het monumentale karakter van de dorpskern versterken!